Samenvattend:

Theoretisch gaan we uit van een waarnemingsproces, dat hiërarchisch sequentieel werkt. Dit is ook het meest eenvoudige en logische uitgangspunt. Ook als overlevingsstrategie biedt deze benadering de meeste kansen.

Hoe gebruiken we nu dit inzicht om vervolgens ook aan te tonen in de praktijk dat het werkelijk zo werkt? Want als we daarin slagen dan krijgen we ook meer vertrouwen in het theoretische uitgangspunt.

Nu heeft Gé met behulp van het Gestalt-psychologische gegeven van de opeenvolging van gebeurtenissen in de tijd (Aktual-genese of later micro-genese.) de volgende onderzoeksopzet bedacht. Daarbij zij opgemerkt dat hij het zichzelf niet makkelijk heeft gemaakt, want hij wilde in één proef direct het hiërarchische gegeven aantonen. Omdat voor het aantonen van een hiërarchisch gegeven 2 stappen nodig zijn, zou het eenvoudiger geweest zijn eerst te laten zien dat de waarnemer 1 stap zet en pas later dat de waarnemer in termen van deze eerste stap een volgende stap zet. Het aantonen van 1 stap is op zich al een grote verworvenheid. Later hierover meer.

De gedachte was; als iemand een gezicht wil herkennen dan moet deze waarnemer bv eerst erachterkomen wat de positie van het gezicht is om vervolgens voortbouwend op dit gegeven nadere andere gegevens vast te kunnen stellen en uiteindelijk de identiteit van dit gezicht. Stel iemand kijkt naar links en je bent bezig rechts de neus te zoeken dan schiet dat niet veel op. Dit is natuurlijk allemaal niet zo vanzelfsprekend als je als waarnemer de beschikking hebt over een onbeperkte tijd maw. je kijkt naar een foto en je kijkt nog eens etc. Als je in deze luxe situatie bent dan is er geen referentie aan bv een starttijd...het beginpunt schuift ahw. steeds op en of ik nu na 30 seconden zeg Oh dat is Marietje of na 5 minuten of pas de volgende dag dat maakt in feite niets uit. Je kunt alleen op grond van deze situatie niets zeggen over hoe het waarnemingsproces feitelijk verloopt er is geen referentie.

Calis beschrijft dit gegeven uitgebreid in hoofdstuk 2 van zijn proefschrift.  Een eerste inperking volgt het vaststellen van een referentiepunt. Het referentiepunt in de volgende studies is een vast startpunt. Dus je kijkt naar een bepaald punt en dan dmv het drukken op een knop wordt er heel kort een plaatje(dia) getoond en vervolgens wordt gevraagd wat je gezien hebt. Dit aanbieden van plaatjes gebeurde met behulp van een tachistoscoop, een apparaat waarmee je heel kort plaatjes(dia) kunt laten zien vanaf 1 miliseconde. Dit aanbieden van plaatjes herhaal je vele malen en je vraagt het aan verschillende waarnemers en vervolgens breng je alle antwoorden in kaart (zie blz 65. van het proefschrift), een waar monnikenwerk, maar als beschrijving van wat er gaande is heel erg nuttig. Een tweede inperking vond plaats door het aanbieden van allerlei plaatjes te beperken tot het aanbieden van gezichten en een derde inperking vond plaats door van het geven van vrije antwoorden de antwoorden te beperken in antwoordcategorieën. De resultaten van de inperkingen wordt weergegeven in figuur 1 2 en 3.
Figuur1. Percentage
correcte identificaties
voor enkele "open-end"
kategorieën bij onverwachte
portrait presentaties in funktie
van de presentatietijd.
Figuur 2. Percentage
correcte identifikaties voor
enkele geprecodeerde kategorieën
bij verwachte portretpresentaties
en vrije antwoordkeuze in funktie
van de presentatietijd.
Figuur 3. Percentage
correcte identifikaties
voor enkele geprecodeerde
kategorieën bij verwachte
portrait presentaties en
gedwongen antwoordkeuze
in funktie van de
presentatietijd.
Dit is toch een prachtige beschrijving van wat er gaande is, hoewel het nog niets verklaard kunnen we aan de hand van deze drie overzichten toch wel op ideeën komen. Deze wijze van wetenschapsuitoefening wordt ook wel fenomenologie genoemd. Een beroemd beoefenaar van deze benaderingswijze was Goethe.

Wat zien we nu in de drie studies, die zich kenmerken door een steeds groter wordende inperking? In alle drie de studies zien we, dat het voor een waarnemer makkelijker is de sexe van een persoon op een plaatje vast te stellen dan bv. de naam van deze persoon of dat het makkelijker is de sexe van een persoon op het plaatje vast te stellen dan de leeftijd en het moeilijkste is het vast- stellen van de naam zelfs in de derde studie waarin de namen bekend waren!
Mooi voorbeeld is een beschrijving van een concrete waarnemings sessie waarbij de waarnemer het gezicht van Mies Bouwman eerst heel kort en dan steeds langer te zien krijgt:
2.3.1 ONTBREKENDE SCHAKELS

Nemen we als voorbeeld allereerst het volgende protocol, dat tamelijk representatief genoemd mag worden voor vele andere.

    7 ms   Een hoofd...van een vrouw geloof ik...met veel
                haar tenminste en grote ogen.
  10 ms   Ja. ze lacht...ze kijkt, geloof ik, omhoog. Ze heeft
                donkere haren en er is geen 
                achtergrond...tenminste er is anders niks te zien:
  15 ms   Nee...ze kijkt lachend en ze kijkt opzij, zó
                (demonstreert hoe).
  20 ms    Haar tanden zijn goed te zien...er is helemaal
                geen achtergrond en geen kleuren. Bekend
                 type...een of andere filmster?
  30 ms    Het haar is hoog opgemaakt.,.de foto is
                gespikkeld...zeker een krantenfoto:
  40 ms   Jacqueline Kennedy misschien?
  50 ms   Ja, daar lijkt ze veel op:
100 ms   Ach nee... nu zie ik het...het is Mies Bouwman...o
                ja dat kan niet missen: (correcte
                naam identifikatie)

ms = milliseconde en 1 milliseconde is 1 duizendste seconde

Blz. 66 van Op het eerste Gezicht: Onmiddellijke Waarneming en Gelaatsherkenning

 Volgende
 Volgende                               Contact                                   Terug
Als we naar de bovenstaande studies kijken en vervolgens het hiërarchisch-sequentiële karakter van het waarnemingsproces
in de gedachtengang meenemen dan ontstaat de volgende beschrijving: Op de vraag wie is dit? en vervolgens een heel korte aanbieding van een plaatje...volgt ongeveer het volgende...eerst moet de positie van het hoofd vastgesteld worden alvorens andere belangrijke zaken vastgesteld kunnen worden. en positie in dubbel opzicht waar is het plaatje en als we dat vastgeteld hebben wat is de positie van het hoofd op het plaatje(over deze laatste positie hebben we het hier...we gaan ervan uit dat de positie van het plaatje in het veld al vast gesteld is).....dus positie is een relatief eerste noodzakelijke stap vervolgens zal in samenhang met deze stap vastgesteld moeten worden wat sexe van de persoon op het plaatje is dan kan de leeftijd vastgesteld worden en vervolgens zal er een naam identificatie volgen.....

Wie is dit ? ---- Positie----- Sexe------Leeftijd------ ! Naam identificatie

                >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>

Open vraag hierbij is of het noodzakelijk is, dat eerst de sexe vastgesteld moet worden voordat leeftijd vastgesteld kan worden en of leeftijd vastgeteld moet worden, voordat er een naam identificatie kan plaatsvinden.
Zoals we allen weten zijn er vele wegen naar Rome.
Wat we wel zeker weten is, dat eerst de positie van het gezicht vastgesteld moet worden voordat er sprake kan zijn van sexe of leeftijd of naam bepaling.. dus positie-bepaling is een hiërachisch noodzakelijke stap in het proces. Deze gedachtengang is eenvoudig door een onderzoekje vast te stellen nl als we twee gezichten kort achterelkaar aanbieden, dan zal in het geval, dat de twee gezichten in dezelfde richting staan bv. naar rechts kijkend of alle twee naar links kijkend dan zal het tweede gezicht beter herkend worden dan in het geval dat de twee gezichten ieder kijkend in een andere richting achter elkaar aangeboden worden.
Of dit onderzoekje ooit is uitgevoerd...het klinkt allemaal heel logisch maar voor een individueel te onderzoeken mens zal dit wel eerst vastgesteld moeten worden of dat ook bij deze individuele mens ook zo is....dit vergeten we maar al te vaak want er kan bij deze individuele mens wel iets aan de hand zijn waardoor bovengenoemde hypothese of gedachtengang niet opgaat..... Stel dat het zo is dat we een mens aantreffen waarbij het begrip positie geen rol speelt (je kunt het je haast niet voorstellen) dan krijgen we er een taak bij nl. hoe kunnen we deze mens het begrip positie bijbrengen en als dat lukt zul je zien dat deze mens waarvan iedereen dacht dat hij idioot was ineens tot veel meer in staat is....
Wat we wel uit de bovenstaande studies kunnen halen is bv een onderzoek waarin positie en in relatie tot het positie begrip het sexe begrip vastgesteld wordt en een tweede onderzoekje waarin  vastgesteld wordt kan worden dat het leeftijd begrip afhankelijk is van een eerder vast te stellen positie begrip. Dan kan nog afzonderlijk vastgesteld worden hoe de relatie tussen het sexe en het leeftijd begrip is...is hier sprake van noodzakelijkheid dus eerst sexe en dan leeftijd of kan het ook leeftijd en dan sexe zijn. Dit is niet zonder meer duidelijk, want het kan bij de ene mens zus zijn en bij de andere zo. De werkelijkheid is complexer dan je zo op het eerste gezicht zou vermoeden.



Home

Index