Een nieuwe onderzoeksbenadering in de psychologie.

In de jaren dat ik met Frans Coppelmans samenwerkte volgde ik de studie ontwikkelingspsychologie in Nijmegen.

Veel handboeken kwamen uit Amerika en nu waren die handboeken wel goed in de zin dat ze een overzicht gaven van wat er allemaal te koop was...maar qua achtergrond en diepgang was het niet 'Europees'...de mens was een zwarte doos... je stopte er iets in en vervolgens kwam er iets uit en dat bestudeerde je dan...het gedrag...niet wat er in die doos zit maar wat eruit komt.....als Europeaan weet je, dat wat eruit komt eigenlijk niet zo interessant is... het is soms minder wenselijk, dat is een ander verhaal....maar voor ons Europeanen is het belangrijker te weten hoe iets tot stand gekomen is...wat eraan vooraf ging.... voor de Amerikaanse benadering is psychologie eigenlijk alleen maar interessant als het gegevens oplevert waardoor we  het gedrag
kunnen beïnvloeden... voor de Europese benadering is het voor de psychologie veel meer van belang om erachter te komen hoe we deze individuele mens kunnen begrijpen en hem of haar van beperkingen kunnen afhelpen om zodoende hem of haar steeds meer als een vrij mens te kunnen laten funktioneren. Vrij in de zin van onafhankelijk, zelfstandig en met verantwoordelijkheidsgevoel.

Deze tendens zit al overal in ons dagelijks leven ingebouwd: zo is het geven van een pilletje aan iemand die depressief is, of het stimuleren van een hersengedeelte, zoals in Deep Brain Stimulation (DBS) gebeurt, ook te zien als beïnvloeden van gedrag maar als het pilletje wegvalt of de stimulatie ophoudt komt het verschijnsel weer terug. Deze wijzen van behandeling worden echter verkocht als 'wetenschappelijk' onderbouwd en dat is kwalijk te noemen, het misleidt mensen op zoek naar genezing. Dat wil niet zeggen dat in noodgevallen het niet prettig is dat we iets, wat het ook zijn moge, kunnen inzetten, dat is wat anders, maar noem het dan ook zo. En kijk ook naar de risico's: bij het onderzoek met DBS worden doden ingecalculeerd.

De mens is en blijft een mysterie.

We zullen wel steeds meer over de mens te weten komen, maar er blijven altijd meer zaken over die we niet weten. En ook al wordt het handboek voor de psychiatrie (DSM) nog drie maal zo dik, het lost niets op.
Toch heeft ieder mens behoefte aan veiligheid en geborgenheid en de maatschappelijke vragen die leven zijn: kunnen we de moordenaars, de verkrachters, de pedofielen, de misdadigers er niet uitfilteren? Helaas gaat dat niet, wat we wel kunnen doen is de sociale samenhang van onze samenleving versterken. Hoe doen we dat dan? Dat kunnen we eenvoudig doen door burgers rechten te geven. We hebben in dit land wel veel wetten maar dat betekent niet dat de burgers daardoor ook rechten hebben. Het simpele gegeven dat staatsburgers recht hebben op 'een dak boven hun hoofd' is in dit land niet geregeld. En de status 'dakloos' is economisch voordelig omdat iemand zonder adres geen recht heeft op een uitkering! Hier liggen nog werelden te winnen.

Laten we vooral ook bescheiden zijn in onze benaderingen van de mens. Zoals uit volgende onderzoekingen zal blijken kunnen we wetenschappelijk niet zo veel over de mens in zijn psychische functioneren zeggen. Wetenschappelijk in de zin dat we het ook kunnen aantonen dat het zo is. Er is slechts één gebied waarop we dat wel kunnen en dat is op het gebied van de begrippen; heeft een persoon het ene of andere begrip ter beschikking. En hoe is de samenhang tussen de vastgestelde begrippen.
Nu is dat voor leerprocessen uitermate belangrijk om te weten, maar of iemand schizofreen is of een andere mentale ziekte heeft daar kunnen we wel aanwijzingen voor vinden maar als harde feiten zijn deze gegevens nooit te verkrijgen. Hetzelfde uiterlijke verschijnsel kan vele verschillende innerlijke oorzaken hebben. Toch wordt er in de huidige praktijk wel mee geschermd alsof er wel feiten vast te stellen zijn en dat is misleidend te noemen.
Dat wil niet zeggen dat er geen mensen zouden zijn die op grond van hun ervaring veel over een mens zouden kunnen zeggen, maar wat ze te zeggen hebben is volledig voor eigen rekening.

Gelukkig trof ik in Nijmegen, dat in de 70-ger jaren van de vorige eeuw een soort museum was van alles wat er tot dan toe op psychologisch gebied ontwikkeld was, een medewerker die de zaken anders benaderde. Zijn naam was Gé Calis en hij was wetenschappelijk hoofdmedewerker op de vakgroep funktieleer en zijn onderzoeksterrein was de visuele waarneming. In 1974 promoveerde hij op het proefschrift: Op het eerste gezicht: "Onmiddellijke waarneming en gelaatsherkenning"
In tegenstelling tot de benaderingen die alle mensen op een hoop gooien en vervolgens kijken hoever de individuele mens van het gemiddelde afligt, benaderde Gé Calis de zaken zo, dat als een inzicht omtrent de mens klopt dit ook voor de individuele mens zo zou moeten zijn. Dus niks op een hoop gooien. Dit sprak mij zeer aan, daar ik op zoek was naar een onderzoeksmethode, die iets zei over de individuele mens. Wat ik toen niet wist maar nu wel is, dat deze weg geen gemakkelijke weg was. Er moest een draak met wel 20 koppen gedood worden. In de periode 1977-1997 werd deze draak geveld.

De waarneming
Hoewel het hier gepresenteerde onderzoek zich richt op de visuele waarneming gaat  er een algemene vraagstelling aan vooraf. Wat is waarneming eigenlijk?
We zien iets, we horen iets, we ruiken iets, we voelen iets allemaal vormen van waarneming die iets waarnemen dat wil zeggen iets onderscheidt zich in het veld: we zien bv een auto, hoewel er nog veel meer te zien is, huizen bomen andere auto's mensen, de lucht etc. In wezen isoleren we iets in het waarnemingsveld en benoemen dat geïsoleerde iets als auto en als we meer van auto's afweten wordt het een BMW of Fiat. De waarneming is een zo direct en onmiddellijk gegeven dat we er vanuit gaan dat een ander het ook (kan) zien en hetzelfde ziet als ik. Zie je die auto? Ja mooi hè, een BMW! Mijn vader heeft er ook een. En zo ontstaat er een idee dat er een van de waarnemer onafhankelijke werkelijkheid bestaat, een werkelijkheid die voor iedereen dezelfde is. En dat die werkelijkheid ook vast te stellen is. En nog erger: die werkelijkheid wordt oplegbaar, het is zo dus jij moet dat ook zo zien!
Jammer dan, het is en blijft mijn en jouw werkelijkheid en het probleem wordt vast te stellen dat wat jij ziet, zie ik dat ook? De geboorte van de wetenschap, dat wil zeggen de geboorte van een wetenschappelijke houding ook weer aan de betreffende persoon gebonden en niet iets dat als een onafhankelijke grootheid buiten de mens om functioneert!
En hoe ziet die wetenschappelijke houding er in de praktijk uit?
Het grondgegeven van een wetenschappelijke houding is herhaalbaarheid.
Met andere woorden ik meen iets te zien of vastgesteld te hebben en nu beschrijf ik het zodanig dat een ander het ook kan zien als hij uitgaat van dezelfde beschreven gegevens. Naarmate steeds meer anderen bevestigen wat ik oorspronkelijk beweerd heb, wordt het gegeven meer aannemelijk.
Zo kunnen we ook het meenemen van een kassabon al als uiting van een wetenschappelijke houding zien.

We zagen onlangs een mooi voorbeeld van hoe deze wetenschappelijke houding in de praktijk nog niet werkt. Dat was de affaire Stapel. Men riep 'ach en wee' toen duidelijk werd dat de onderzoeksgegevens verzonnen waren door de auteur. Dat mag niet meer gebeuren. Maar niemand gaf aan wat er dan zou moeten veranderen om dit te voorkomen. Als we het simpele gegeven van herhaalbaarheid toepassen op wetenschappelijke publicaties dan wordt niet het criterium dat het onderzoek in een wetenschappelijk tijdschrift gepubliceerd is en dat daarmee de resultaten waardevol zijn nee, dan wordt het criterium voor aanvaarding dat het onderzoek door anderen bevestigd wordt. En zo dring  je bedrog aanzienlijk terug. Dus je mag gerust onzin publiceren maar als niemand die onzin bevestigt dan weet de wereld dat het onzin is. Zo simpel is het eigenlijk. Er is nog een lange weg te gaan.



Volgende                                                                                                      Terug
 Volgende
Home
Het is eindelijk gelukt de hele benadering samen te vatten en in een boekje onder te brenegen met de titel:

New Resources for Individual Psychological Diagnosis

samen met een website:

http://www.ipd-community.nl/

De inhoud van het boekje is via de website te downloaden.

Voor een hard copy klik hier.